پروتز زانو یکی از مهم ترین و مؤثرترین راهکارهای درمانی در حوزه پزشکی است که برای بیمارانی که به علت صدمات شدید، آرتروز یا بیماری های دیگر دچار مشکلات جدی در زانو هستند، تجویز می شود. با پیشرفت تکنولوژی پزشکی، پروتزهای زانو به طور قابل توجهی بهبود یافته اند و نیازهای مختلف بیماران را برآورده می کنند. اما پروتز دقیقا چیست و چگونه زانو آسیب دیده را درمان می کند؟
اگر به دنبال پاسخ این سوالات هستید، تا پایان مقاله با ما همراه باشید. در ادامه ضمن بررسی پروتز زانو و نحوه کارکرد آن، انواع پروتز زانو را هم بیان می کنیم.
پروتز زانو
پروتز زانو یک دستگاه مکانیکی است که جایگزینی برای مفصل زانوی آسیب دیده یا معیوب می باشد. این پروتز با توجه به نوع آسیب، سن بیمار و سطح فعالیت های روزانه او طراحی می شود. پروتزهای زانو عملکرد زانو را بهبود بخشیده، درد را کاهش داده و به بیماران این امکان را می دهند که به فعالیت های روزمره خود ادامه دهند. به طور کلی، پروتز همچون یک جایگزین برای مفصل طبیعی زانو عمل می کند.
انواع مواد مورد استفاده در ساخت پروتز زانو
مواد اولیه مورد استفاده در ساخت پروتز زانو به گونه ای انتخاب می شوند که هم از نظر مکانیکی و هم از نظر بیولوژیکی مناسب باشند. آلیاژهای فلز، مانند تیتانیوم و کبالت-کروم، معمولاً برای ساخت اجزای باربری پروتزها به کار می روند. این مواد به دلیل خواص مکانیکی و مقاومت خوب، برای این کاربرد بسیار مناسب هستند. همچنین از سرامیک ها به عنوان جایگزینی برای سطوح لغزنده استفاده می شود، چرا که مقاومت بالایی در برابر سایش دارند.
پلاستیک های خاص مانند پلی اتیلن هم به دلیل کاهش سایش ها به صورت موثر، گزینه ای مناسب برای کشکک زانو می باشند.
انواع پروتز زانو
پروتزهای زانو به چندین دسته کلی تقسیم می شوند که هر کدام دارای ویژگی ها و کاربردهای خاص خود می باشد.
- پروتز Unicondylar:
این نوع پروتز برای بیمارانی که فقط یکی از کوندیل های زانو دچار آسیب شده است، طراحی شده و به نوعی عمل می کند که تنها بخشی از زانو جایگزین شود. پروتز Unicondylar معمولاً برای افرادی که فعالیت های زیادی دارند، مناسب است و می تواند از درد کاسته و محدوده حرکتی زانو را حفظ کند. لازم به ذکر است این پروتز زمانی که انحراف زانو یا آرتریت زانو شدید باشد، کارایی ندارد.
- پروتز PS:
این پروتزها، رایج ترین پروتز زانو هستند و به گونه ای طراحی شده اند که ثبات بیشتری را در حین حرکت فراهم کنند. پروتز PS برای تعویض کامل زانو به کار رفته و عمل تعویض مفصل با این پروتز، نسبت به سایر جراحی ها آسان تر است. پس از تعویض مفصل زانو با پروتز PS، شخص می تواند زانو را تا حداکثر زاویه 120 درجه خم کند.
- پروتز قفل شونده (CCK):
پروتز قفل شونده برای بیمارانی که به علت آرتریت شدید زانو در ساق پا ناهماهنگی دارند، مناسب می باشد. این پروتز دارای یک قسمت میانی بلند از جنس پلی اتیلن است که با استفاده از میله های فلزی به استخوان متصل می شود. از آنجایی که کاشت پروتز قفل شونده نیازمند دانش و مهارت کافی است، عمل جراحی باید توسط اساتید و جراحان ماهر انجام شود.
- پروتز CR:
طراحی و کاشت این پروتزها به گونه ای است که ضمن حفظ رباط PCL پشت زانو، مفصل به طور کامل تعویض می شود. کاشت پروتز CR هم باید توسط جراحان ماهر در حیطه کاشت پروتزهای خاص، انجام شود.
- پروتز لولایی (Hinge):
در شرایطی که آسیب های شدیدی به زانو وارد شده یا به دلایلی همچون عفونت یا شل شدن به تعویض پروتزهای قبلی نیاز است، باید در کاشت جدید از پروتز لولایی استفاده کرد. در این حالت ساختار ضعیف استخوان با فلز و سیمان پر شده و سپس سطوح مفصلی با یک قطعه فلزی به یکدیگر متصل می شوند. این جراحی نسبت به کاشت سایر پروتزها سخت تر بوده و باید متخصصی ماهر و باتجربه آن را انجام دهد.
به یاد داشته باشید که انتخاب نوع مناسب پروتز زانو به وضعیت بالینی بیمار، نوع آسیب و همچنین سطح فعالیت روزمره او بستگی دارد و مشاوره با یک جراح متخصص برای انتخاب نوع مناسب پروتز، ضروری است.
نحوه انتخاب پروتز مناسب
استفاده از پروتز مناسب می تواند تأثیر قابل توجهی بر کیفیت زندگی بیمار و توانایی او در انجام فعالیت های روزمره داشته باشد. بنابراین انتخاب پروتز مناسب زانو نیازمند ارزیابی دقیق وضعیت بالینی بیمار و مشاوره با پزشک متخصص می باشد. سن بیمار، سطح فعالیت و نوع آسیب از عوامل مهمی هستند که باید در نظر گرفته شوند. همچنین، پزشک با استفاده از آزمایشات، تصویربرداری و معاینه فیزیکی، بهترین گزینه را برای بیمار تعیین می کند.
خلاصه کلام
در نهایت، پروتزهای زانو ابزارهای مهمی در درمان اختلالات زانو هستند که به بیماران کمک می کنند تا زندگی بهتری داشته باشند. انواع مختلفی از پروتزها با مواد متفاوت و طراحی های خاص، به اهداف درمانی عمل های جراحی پاسخ می دهند. انتخاب نوع مناسب پروتز نیازمند همکاری نزدیک میان بیمار و پزشک است و می تواند بر عملکرد و راحتی بیماران تاثیر بگذارد.
پاسخ به چند سوال متداول
- آیا پروتز زانو دائمی است؟
بله، پروتز زانو معمولاً برای سال ها دوام دارد؛ اما ممکن است نیاز به تعویض یا تعمیر داشته باشد.
- دوره بهبودی بعد از جراحی پروتز زانو چقدر است؟
معمولاً دوره بهبودی بین 3 تا 6 ماه به طول می انجامد؛ اما این زمان به شرایط فردی بیمار هم بستگی دارد.
- آیا می توانم پس از جراحی پروتز زانو به ورزش ادامه دهم؟
بله، اکثر بیماران پس از بهبودی می توانند به فعالیت های ورزشی ادامه دهند؛ ولی استراحت و تقویت عضلات بسیار مهم می باشند.
- آیا پروتز زانو بر کیفیت زندگی تأثیر می گذارد؟
بله، بسیاری از بیماران با استفاده از پروتز زانو، کاهش درد و افزایش توانایی در انجام فعالیت های روزمره را تجربه می کنند.
- آیا احساس درد پس از جراحی طبیعی است؟
بله، برخی افراد ممکن است درد را پس از عمل تجربه کنند؛ گر چه این درد معمولاً با داروهای تجویز شده تحت کنترل قرار می گیرد.